Ньурба тыйаатырын быйылгы 56-с сезона Саха АССР төрүттэммитэ сүүс сылыгар ананар, бу бэлиэ даатаҕа туһуламмыт тэрээһиннэр өрөспүүбүлүкэбит үрдүнэн  ыытылла тураллар, быйыл ордук  долгутуулаах уонна өр кэтэспит күүтүүлээх түгэммитинэн саҥа тыйаатырбыт дьиэтин аһыллыыта буолар.  Билигин тутуу үлэтэ күүскэ бара турар, Ньурбаҕа саҥа тыйаатыр дьиэтин дизайнын оҥорбут «Айар” студия салайааччыта Филиппова Саргылана Петровна уонна Барабанова Евдокия Ивановна Дьокуускайтан кэлэн муус устар 30 күнүгэр   тыйаатыр кэлэктиибин кытта көрсөн саҥа тыйаатыр ис көстүүтүн бырайыагын билиһиннэрдилэр оттон тыйаатыр объегын  тутуутун салайааччыта,   «РИК-плюс» ОАО үлэһитэ  Петров Иван Спартакович үлэ хаамыытын кэпсээтэ. Муус устар  20 күнүгэр Ньурбатаа5ы техническэй лицейгэ Өрөспүүбүлүкэ сүүс сааһыгар анаммыт декада аһыллыытыгар тыйаатыр артыыстара кыттан кэлбиттэрэ. Литэрэтиирэ чааһын сэбиэдиссэйэ Мария Семенова Ньурбаттан төрүттээх биллиилээх бэлитиичэскэй диэйэтэллэр Степан Васильев уонна Михаил Мегежекскэй тустарынан кэпсээбитэ, эдэр артыыстар Александр Кириллин, Петр Филиппов испэктээктэн быһа тардан көрдөрбүттэрэ.  СӨ култууратын туйгуна, артыыска Лена Яковлева таһаарбыт оһуохайыгар киэҥ түһүлгэни төрүттэһэн учууталлар, үөрэнээччилэр бары өрө көтөҕүллэн  кыттыбыттара.

Муус устар 26 күнүгэр Саха автономнай советскай социалистическай өрөспүүбүлүкэтэ тэриллибитэ сүүс сыллаах үбүлүөйүгэр анаан Ньурба оройуонун администрациятын анал сакааһынан «Булгуруйбат санаалаах Ыстапааммыт» диэн режиссер, СӨ култууратын туйгуна  Алгыс Макаров туруорбут испэктээгин премьерата буолбута. Премьераҕа көрөөччүлэр ортолоругар СӨ тутууга миниистирэ Павел Павлович Кылатчанов уонна оройуон, куорат администрацияларын бас-көс дьонноро бары  бааллара.  Бу киэһэ анаан минээн испэктээги көрө Дьокуускайтан пьеса ааптара, үлэ, тыыл, государственнай сулууспа бэтэрээнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык кырдьаҕастарын Сэбиэтин Президиумун чилиэнэ, Бордоҥ нэһилиэгин, Горнай, Ньурба оройуоннарын бочуоттаах олохтооҕо, Степан Васильев сиэн быраата Данилов Эдуард Федорович кэлбитэ.  Кини Ыстапаан Баһылайап сырдык аатын үйэтитэр сыалтан өр кэмҥэ ситимнээхтик дьарыктанан, архыыптарынан сылдьан,  биллибэтэх докумуоннары хомуйсан хас да кинигэни бэчээттэппитэ  испэктээкпит көрөөччү дьүүлүгэр тахсарыгар төһүү күүс буолбута.  Ааптарга тыйаатыр аатыттан махтал сурук, сибэкки дьөрбөтө туттарыллыбыта. Эдуард Федорович Степан Васильев туһунан суруйбут  кинигэтин тыйаатыр дириэктэригэр Юрий Алексеевичка, режиссер Алгыс Макаровка, инсценировканы оҥорбут суруйааччы Николай Семеновка уонна артыыстарга бэлэх ууммута.

Эдуард Федорович  испэктээк кэнниттэн тыйаатыр сценатыгар туран бэйэтин санаатын эппитэ:

“Бүгүн анаан-минээн Дьокуускайтан көтөн кэллим, испэктээги улаханнык астынным, долгутуулаах түгэннэр бааллар, пьесаны сүнньүн суруйбутум, дьиҥинэн, драматуур, суруйааччы буолбатахпын, үйэ чиэппэрин устатыгар биир дойдулаахпыт, биллиилээх бэлитиичэскэй, профсойуус диэйэтэл Степан Васильев олоҕун, үлэтин туһунан дойду улахан архыыптарыгар матырыйал хомуйан үлэлэстим.  Тыйаатыр кириитиктэрэ этиилэрэ сүрүн сыанабыл буолуо.  Ньурба тыйаатыра улахан историялаах, саҥа тэриллэригэр мин Ньурбаҕа оройуон сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ этим. Үөһээ Бүлүүгэ бастакы көһө сылдьар драматическай тыйаатыр үлэлии сылдьыбыт буолан 1966 сыллаахха тыйаатыры онно арыйарга туруорса сылдьыбыттара. Ньурбаҕа икки этээстээх дьиэ тутуллан тыйаатыр ханна тэриллэрин быһаарбыта. Инникитин тыйаатыр сайда туруо, саҥа үлэһиттэр кэлэ туруохтара. Пьесабын туруорбуккутугар уонна ыытар үлэҕит иһин бэйэм, дьонум, Бордоҥ нэһилиэгин дьонун ааттарыттан махтанабын. Тыйаатыр ускуустубата сайдарын туһугар үлэлээҥ-хамсааҥ, доруобай буолуҥ, билиигитин-көрүүгүтүн хаҥата туруҥ, дьоллоох-соргулаах буолуҥ.»

Ньурба орйуонун баһылыга Алексей Михайлович Иннокентьев тыйаатыр кэлэктиибин эҕэрдэлээбитэ уонна Булгуруйбат санаалаах Ыстапаан испэктээгин   саҥа тыйаатыр үрдүк сценатыгар биир бастакынан көрдөрөөрүҥ  диэн баҕа санаатын эппитэ. Пьеса ааптарыгар Эдуард Федорович Даниловка уонна режиссер Алгыс Макаровка махтал суруктары, Саха АССР сүүс сыла диэн бэлиэни туттарбыта. Бу киэһэ   тыйаатыр дириэктэрин солбуйааччыта, СӨ үтүөлээх артыыһа,  2015 – 2019 сылларга Ньурба оройуонун идэлээх сойуустарын координационнай сэбиэтин бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит  Николай Иванович Никитин СӨ идэлээх сойуустарын Федерациятын бэлиэтинэн наҕараадаламмыта.

«Булгуруйбат санаалаах Ыстаппааммыт» испэктээк муус устар 29,30 күннэригэр  буолбутугар ооскуола оҕолоро, ыччат интэриэһиргээн кэлэн көрбүттэрэ биһигини кэрэхсэтэр, үөрдэр.  Испэктээги көрбүт үгүс элбэх көрөөччүлэрбит тыйаатырбыт дириэктэригэр Юрий Алексеевичка, режиссер Алгыс Макаровка уонна артыыстарга, тыйаатыр кэлэктиибигэр махтал тылларын, баҕа санааларын анал альбомҥа суруйан  тиэрдибиттэрэ.

Испэктээк үһүс көрдөрүүтүгэр Ыстапаан Баһылайап биир дойдулааҕа, Бордоҥ нэһилиэгин баһылыга Леонид Владимирович Ушканов сылдьыбыта:

“Кэтэспит түгэммит испэктээк сүрэхтэниитэ буолбутунан ис дууһабыттан эҕэрдэлиибин. Бу испэктээги ыччаттар, оҕолор интэриэһиргээн көрөллөрө олус үөрүүлээх, үүнэр көлүөнэбит киэн туттар дьоммут туһунан билэллэригэр үөрэтэллэригэр маннык испэктээктэр олус оруоллаахтар.”

Муус устар 27 күнүгэр, Саха АССР төрүттэммитэ 100 сылыгар аналлаах  Ньурбабыт киин уулуссатынан  Олоҥхо дьиэтиттэн улуу киһибит Степан Васильев болуоссатыгар диэри   колоннанан субуруһан хаамыы буолбута.  Саха автономиятын тэрийбит улуу дьоммут ону кытта Ньурбаны төрүттээбит Ньырбакаан үс уолаттарынаан инники күөҥҥэ хаампыттара. Ньырбакаан уобараһынан Ньурба тыйаатырын төрүттэспит ытык киһибит, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай  артыыската Валентина Николаева хаамсыбыта өрөспүүбүлүкэбит сүүс сылын бэлиэтиир бырааһынньыгар кэрэ-бэлиэ көстүүнэн буолбута. Үөрүүлээх миитин оройуон баһылыгын эҕэрдэтиттэн саҕаламмыта, сүүс диэн бэлиэни таһааран Ньурбабыт олохтоохторо Сергей Зверев-Кыыл Уола айан хаалларбыт оһуорун үҥкүүтүн толорон киэргэппиттэрэ.  Бырааһынньыктааҕы тэрээһин түмүгэр добун оһуохай дьиэрэйэ сатараабыта. Ньурба тыйаатырын киэн туттар артыыстара, СӨ култууратын туйгуннара, өрөспүүбүлүкэ ыччаттарын ыккардыгар ыытыллыбыт оһуокай күрэхтэрин кыайыылаахтара Прокопий Федоров, Дмитрий Слепцов оһуокай түһүлгэтин бастакынан төрүттээбиттэрэ.

Муус устар 27 күнүгэр буолбут Ньурба оройуонун уопсастыбаннаһын үөрүүлээх мунньаҕар тыйаатыр артыыстара автономияны төрүттээбит сахабыт чулуу дьоннорун уобарастарынан кыттыбыттара.

Өрөспүүбүлүкэтээҕи үүнэр көлүөнэ пуондатын анал счетугар  өрөспүүбүлүкэ сүүс сааһын бэлиэтиир тэрээһиннэргэ анаан Ньурба тыйаатырын кэлэктиибэ  бэйэбит сэмэй  кылааппытын киллэрдибит.

Икки сыл тохтоон баран  Саас, үлэ бырааһынньыга Ньурбаҕа өрө көтөҕүллүүлээхтик ааста.  Ньурба оройуонун култуурата быйыл сүүс сыла туоларынан сибээстээн бырааһынньыктааҕы демонстрацияны  култуура эйгэтин үлэһиттэрэ, Ньурба тыйаатырын кэлэктиибэ бастакынан саҕалаабыттара.  Бу үөрүүлээх күҥҥэ айылҕабыт да туран биэрэн, күнүн уотунан оонньотон бар дьон санаатын көтөхтө.

   Бу курдук Ньурба тыйаатырын үлэһиттэрэ  өрөспүүбүлүкэбит сүүс сыллаах үбүлүөйүн уонна сааскы бырааһынньыгы үрдүк тэрээһиннээхтик үөрэн-көтөн, көтөҕүллэн көрүстүлэр.